Bazı anılar yıllar geçse de tazeliğini kaybetmiyor. Bir koku, bir fren sesi, benzer bir ses tonu ve olay sanki bugün oluyormuş gibi geri geliyor.
Bunun sebebi kişinin unutmayı becerememesi değil. Sebebi, o anının beyinde diğer anılar gibi işlenip yerine konamamış olması.
Yarım kalmış anı
Normal koşullarda bir yaşantı, hipokampusun aracılığıyla zaman ve bağlam bilgisiyle etiketlenip uzun süreli belleğe yazılıyor. Etiket şu anlama geliyor: bu oldu, geçmişte kaldı.
Aşırı stres anında bu sistem verimli çalışmıyor. Anı duyusal parçalar hâlinde depolanıyor: görüntü, ses, bedensel duyum. “Şimdi oluyor” hissini de koruyor. Yanına o anın çıkardığı inanç ekleniyor. Güvende değilim. Çaresizim. Benim suçum.
Bugün küçük bir tetikleyici bu paketin tamamını birden açıyor. Kişi olayı hatırlamakla kalmıyor, yeniden yaşıyor. Travma sonrası stres bozukluğundaki geri dönüşler tam olarak bu.
EMDR ne yapıyor
EMDR, anıya kontrollü ve kısa süreli biçimde temas ederken beynin kendi işleme mekanizmasını yeniden devreye sokmayı hedefliyor. Bunu çift yönlü uyarımla yapıyor: danışmanın parmağını takip eden göz hareketleri, sırayla iki ele verilen dokunsal uyarım ya da kulaklıkla dönüşümlü sesler.
Neden işe yaradığına dair en güçlü açıklama çalışma belleği hipotezi. Anıyı hatırlarken aynı anda dikkat isteyen bir iş yapmak, çalışma belleğini bölüyor. Anı böylece daha az canlı ve daha az yüklü biçimde geri çağrılıyor; her geri çağrılışta yeniden, bu kez daha düşük duygusal yükle kaydediliyor.
Anı silinmiyor. Yerinde kalıyor ama bugüne taşan gücünü kaybediyor. Olay hatırlanmaya devam ediyor; ama hatıra artık insanı o güne geri götürmüyor.
Popüler anlatımın atladığı basamak
EMDR sekiz aşamalı bir protokol: öykü alma, hazırlık, değerlendirme, duyarsızlaştırma, yerleştirme, beden tarama, kapanış ve yeniden değerlendirme.
En çok yanlış anlaşılan aşama ikincisi.
İnternette EMDR çoğu zaman “göz hareketleri yaptıran terapi” diye tanıtılıyor. Oysa göz hareketleri protokolün sadece bir bölümü ve tek başına anlamı yok. Hazırlık aşamasında güvenli yer imgelemesi, topraklanma teknikleri ve duygu düzenleme becerileri çalışılıyor. Bu beceriler yeterince güçlenmeden işleme aşamasına geçilmiyor.
Geçilirse şu oluyor: anı açılıyor ama kapanmıyor. Danışan için zorlayıcı bir deneyim. Bu yüzden hazırlık aşamasının beklenenden uzun sürmesi, danışanın sabırsızlandığı ve bazen “biz hâlâ asıl şeye başlamadık” diye düşündüğü o dönem, süreçte bir gecikme değil; işleme aşamasının güvenle yürüyebilmesi için gereken zeminin kurulduğu, yani sürecin en belirleyici kısmı.
Ne kadar sürüyor
Buna dürüst bir cevap vermek zor, çünkü hedef anı sayısına bağlı.
Trafik kazası, doğal afet ya da tek bir saldırı gibi yakın zamanlı ve tek bir olayda üç altı seansta belirgin rahatlama görülebiliyor. Yinelenen çocukluk yaşantılarında ise hedef anı sayısı fazla olduğu için süreç uzuyor, hazırlık da daha çok zaman alıyor; yirmi seans ve üzeri olağan. Komplike yasta kayıp anısının işlenmesine bağ kurma ve veda çalışmaları ekleniyor.
İlk üç dört seansın sonunda size özel bir tahmin veriyorum. Öncesinde verilen sayılar tahminden çok pazarlama oluyor.
Kimler için uygun değil
Aktif psikoz, kontrol altına alınmamış madde kullanımı, ağır disosiyatif tablolar ve tıbbi olarak dengelenmemiş nörolojik ya da kalp rahatsızlıkları varsa EMDR ya hiç başlatılmıyor ya da yalnızca ilgili hekimle eş güdüm içinde ve uzatılmış bir hazırlık aşamasından sonra düşünülüyor.
Hamilelikte uygulanabiliyor, seans yoğunluğu ayarlanıyor.
Seanstan sonra
İşleme seanslarının ardından bir iki gün rüyaların yoğunlaşması, duyguların yüzeye yakın gelmesi ya da belirgin bir yorgunluk görülebiliyor. Bu, işlemenin seans dışında da sürdüğünün göstergesi ve geçici.
Her seansı topraklanma çalışmasıyla kapatıyorum. İki seans arasında kullanabileceğiniz araçları da önceden birlikte hazırlıyoruz, sonradan aklınıza gelmesini beklemek yerine.
Protokolün ayrıntısı için EMDR terapisi sayfasına bakabilirsiniz.
