Destek almaya karar verdiniz, arama yaptınız ve karşınıza üç farklı ünvan çıktı: psikolog, psikolojik danışman, psikiyatrist. Hangisine gideceğinizi bilmemek, zaten zor olan ilk adımı daha da erteletebiliyor. Bu yazıda üç mesleğin farkını sade bir dille, tek bir tabloda ve “hangi durumda kime” sorusuyla birlikte anlatıyorum.
Kısa cevap
- Psikiyatrist bir tıp doktorudur. Tıp fakültesinin ardından psikiyatri uzmanlığı yapar; tanı koyar ve ilaç yazabilir.
- Psikolog psikoloji lisansından mezundur. Klinik psikoloji alanında yüksek lisans ya da doktora yapanlar uzman klinik psikolog olarak çalışır.
- Psikolojik danışman Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik (PDR) lisansından mezundur. Psikolojik danışmanlık süreçleri yürütür.
Psikolog ve psikolojik danışman ilaç yazmaz.
Karşılaştırma tablosu
| Psikiyatrist | Psikolog | Psikolojik danışman | |
|---|---|---|---|
| Temel eğitim | Tıp fakültesi | Psikoloji lisansı | PDR lisansı (eğitim fakültesi) |
| Uzmanlaşma | Psikiyatri uzmanlığı | Klinik psikoloji yüksek lisans veya doktora | Yüksek lisans, yöntem eğitimleri ve süpervizyon |
| Tıbbi tanı | Evet | Hayır | Hayır |
| İlaç yazma | Evet | Hayır | Hayır |
| Düzenli görüşme süreci | Yapabilir; çoğu zaman ilaç tedavisine odaklanır | Evet | Evet |
| Çalıştığı yerler | Hastane, özel muayenehane | Hastane, klinik, özel ofis | Okul, rehberlik ve araştırma merkezi (RAM), özel ofis, danışmanlık merkezi |
Tablodaki “düzenli görüşme süreci”, haftalık ya da iki haftada bir yapılan, 50 dakika civarı süren konuşma temelli çalışmayı anlatıyor. İnsanların “terapiye gitmek” dediği şey çoğu zaman budur.
Hangi durumda kime gitmeliyim?
Önce psikiyatriste gidin, eğer:
- Kendinize ya da bir başkasına zarar verme düşünceniz varsa (acil durumda 112)
- Gerçeklikten kopma, ses duyma ya da yoğun şüphecilik yaşıyorsanız
- Haftalardır uyuyamıyor, yemek yiyemiyor, günlük işlerinizi yapamıyorsanız
- İlaç kullanıyorsanız ya da ilaç gerekip gerekmediğini öğrenmek istiyorsanız
- Madde ya da alkol kullanımı kontrolden çıktıysa
Bir psikolog ya da psikolojik danışmanla başlayabilirsiniz, eğer:
- Kaygı, stres, panik atak ya da tükenmişlik yaşıyorsanız (kaygıyla baş etmenin işe yarayan yolları)
- İlişki, evlilik ya da aile sorunlarınız varsa (çift ve evlilik danışmanlığı)
- Ergen çocuğunuzla iletişim zorlaşmışsa (ergen çocukla iletişim)
- Bir kayıp, ayrılık ya da zor bir olayın etkisinden çıkamıyorsanız (EMDR terapisi)
- Kendinizi tanımak ve hayatınızda bir şeyleri değiştirmek istiyorsanız
İkisi birlikte
Depresyon ve bazı kaygı bozukluklarında ilaç tedavisi ile düzenli görüşmelerin birlikte yürümesi, çoğu zaman tek başına birinden daha iyi sonuç verir. Psikiyatrist ilaç tedavisini düzenler; psikolog ya da psikolojik danışman görüşme sürecini yürütür. İkisi birbirinin alternatifi değil. Hangi belirtilerin önemli olduğunu depresyon belirtileri ve ne zaman destek almalı yazısında anlattım.
Psikolojik danışman ne iş yapar?
Psikolojik danışmanlar yetişkinlerle, çiftlerle, ailelerle, ergen ve çocuklarla çalışır. Okullarda rehber öğretmen, rehberlik ve araştırma merkezlerinde (RAM) uzman ya da özel ofislerde danışman olarak görev yapabilirler. PDR lisansının üzerine aldıkları yöntem eğitimleriyle (bilişsel davranışçı terapi, EMDR, aile ve çift çalışması gibi) uzmanlaşırlar. Yöntem adlarında “terapi” geçmesi bu yüzden; yürütülen süreç psikolojik danışmanlıktır.
Ben de bir psikolojik danışmanım. Erciyes Üniversitesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık bölümünden mezun oldum; ardından toplam 864 saatlik Bütüncül Psikoterapi eğitimini (teorik, formülasyon ve süpervizyon düzeyleri) ve EMDR eğitimini tamamladım. Ankara Batıkent’te ve online görüşüyorum. Görüşmelerde ilaç tedavisi gerektirebilecek bir tablo fark edersem sizi bir psikiyatriste yönlendiriyorum. Eğitimlerimin tamamı hakkımda sayfasında, belgeleri belgeler sayfasında.
Doğru uzmanı seçerken 5 soru
- Ünvanı ve temel eğitimi ne? Diploma ya da belge açıkça paylaşılıyor mu?
- Hangi yöntem eğitimlerini almış? Sertifikalar hangi kurumdan, kaç saatlik?
- Sizin yaşadığınız konuda deneyimi var mı?
- Süreç ve ücret konusunda şeffaf mı? Seans süresi, sıklığı ve ücret baştan konuşuluyor mu?
- İlk görüşmede kendinizi güvende hissettiniz mi? Belki de en önemli soru bu.
Son soru için ilk görüşmede ne oluyor yazısı, ilk seansın nasıl geçtiğini ve uzmanın size uygun olup olmadığını nasıl anlayacağınızı anlatıyor.
Kriz anında ya da kendinize zarar verme düşünceniz varsa beklemeyin: 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
